Hướng dẫn phương pháp tọa thiền
Admin - Ngày đăng: 01:52:44 17-03-2019
Hiện nay, con thấy đa số quý Phật tử cũng như những người(khác tôn giáo) muốn tìm hiểu đến với Phật giáo, thường thì họ muốn đến các tu viện - thiền viện để tham dự khóa thiền 1- 2 ngày hoặc 10 ngày. Tuy nhiên, con (cũng như một số bạn trẻ) khi tìm hiểu trước trên mạng về cách ngồi thiền thì có...nhiều cách chỉ dẫn...không biết cách nào "chuẩn nhất"?.
* Trả lời: Theo tôi nghĩ dù các bạn đến thực tập ở thiền viện Nam tông hay Bắc tông cũng nên đọc kỷ căn bản "PHƯƠNG PHÁP TỌA THIỀN ".
Tất nhiên, khi chúng ta mới bước đầu tu tập thiền thì luôn có vị thiền sư hướng dẫn cụ thể, linh động, phù hợp hơn cho từng hành giả.
- N.Th xin mạn phép được trích đoạn trong sách "PHƯƠNG PHÁP TỌA THIỀN" của Thiền sư THÍCH THANH TỪ, dưới đây:
"Phật phương tiện chỉ dạy thiền định để nhiếp tâm chánh niệm.
Trong các oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm, chúng ta phải tập sống trong trạng thái tỉnh thức. Hằng thắp sáng hiện hữu của mình trong mọi hoạt động hằng ngày. Tuy nhiên đối với người sơ cơ, tọa thiền vẫn là một phương pháp thù thắng hơn các oai nghi kia.

DỤNG CỤ TỌA THIỀN
* 1 bồ đoàn tròn, đường kính 2 tấc, bề cao 2 tấc, dồn gòn khi ngồi xuống còn 1 tấc là vừa.
* 1 tọa cụ vuông 7 tấc để trải dưới, bồ đoàn đặt lên trên.
* 1 khăn lông hoặc 1 gối nhỏ dùng để chêm bên trên lòng bàn chân trũng.
TỌA THIỀN: Có 3 giai đoạn: Nhập thiền - Trụ thiền - Xuất thiền.
A- NHẬP THIỀN
- Đến giờ tọa thiền, trải tọa cụ ra, đặt bồ đoàn lên tọa cụ.
- Ngồi lên bồ đoàn, xương cùng đúng giữa bồ đoàn, nghiêng qua nghiêng lại cho an ổn mới kéo chân ngồi.
- Nới rộng dây lưng, cổ áo, sửa thân ngay thẳng.
- Có hai thế ngồi: Kiết già và Bán già.
* Nếu ngồi bán già, kéo chân trái để lên chân phải hoặc ngược lại, tùy theo chiều thuận của mỗi người.
* Nếu ngồi kiết già, chân trái kéo để lên đùi phải.
- Chân phải để lên đùi trái. Hoặc ngược lại cũng được.
- Lấy bàn tay phải để lên bàn tay trái. Hai bàn tay để lên hai lòng bàn chân. Những ngón tay chồng lên nhau, hai đầu ngón tay cái vừa chạm nhau, nằm ngay chiều rún.
- Ngồi lưng thẳng vừa phải, đừng quá ưỡn cũng đừng để cong hoặc ẹo, đầu hơi cúi.
- Mắt mở 1/3, tầm nhìn không quá xa: nhìn quá gần dễ sanh hôn trầm, quá xa dễ sanh tán loạn.
- Người nào ít hôn trầm có thể ngồi nhắm mắt, sẽ dễ phản quan hơn. Ngồi yên gương mặt bình thản, vui tươi.
- Dùng mũi hít vô cùng, đừng mạnh cũng đừng gấp, phải đều đều nhẹ nhẹ, tưởng như “không khí trong sạch vô khắp châu thân làm cho những chỗ không thông theo hơi thở lưu thông”, rồi há miệng thở ra sạch tưởng như “phiền não, bệnh hoạn, cấu uế đều theo hơi thở ra ngoài”.
- Thở như thế đến 3 lần cũng từ thô đến tế từ mạnh rồi nhẹ dần.
- Thở xong ngậm miệng lại, môi và răng vừa khít lại, lưỡi để lên trên. Từ đây về sau chỉ hít thở bằng mũi đều đều, nhẹ nhẹ.
B- TRỤ THIỀN
-Có ba phương pháp dành cho người sơ cơ:
1/ SỔ TỨC QUÁN: Sổ là đếm, tức là hơi thở. Sổ tức quán là quan sát hơi thở ra vô, đếm từ một đến mười.
-Có hai cách sổ tức: Nhặt và Khoan.
* Nhặt: Hít vô đếm một, thở ra đếm hai... Lần lượt đến mười, rồi trở lại bắt đầu từ một.
* Khoan: Hít vô thở ra đếm một, hít vô thở ra đếm hai, lần lượt đến mười, rồi bắt đầu trở lại từ một. Cứ đếm như thế suốt thời gian tọa thiền.
-Nếu trong lúc đếm từ một đến mười, nửa chừng quên hoặc bị lộn số, ta bắt đầu trở lại từ một...
Sau một thời gian tu tập, hành giả đếm thuần thục không còn lộn số nữa thì ta bước qua giai đoạn Tùy tức.
2/ TÙY TỨC
-Tùy là theo, tức là hơi thở. Tùy Tức là theo dõi hơi thở. Hít hơi vô tới đâu là biết tới đó. Hơi thở ra đến đâu cũng đều biết rõ.
Trong khi theo dõi hơi thở, nên dùng trí quán mạng sống trong hơi thở, thở ra mà không hít vào là mạng sống không còn tồn tại. Hơi thở đã vô thường thì mạng sống của ta cũng mong manh giả tạm.
Khi theo hơi thở thuần thục rồi, hành giả bước sang giai đoạn Tri vọng.
3/ TRI VỌNG
-Khi bắt đầu trụ thiền, hành giả theo dõi hơi thở ra vào an ổn đôi ba phút, rồi buông hơi thở để tâm an tịnh. Vừa có vọng khởi liền biết vọng không theo, cứ thế cho đến khi vọng thưa dần và im bặt. Vọng lặng thì tâm thanh tịnh, rỗng rang trong sáng, chân tâm hiện tiền. Cái biết hiện bày nơi sáu căn.
CHÚ Ý:
-Trong lúc tọa thiền phải khéo tự điều chỉnh.
* Nếu mơ màng ngủ gục thì mở mắt sáng ra, chấn chỉnh thân tân phấn chấn, trang nghiêm lại.
* Trong khi ngồi nếu thấy chảy nước miếng là hoãn (lơ là) nên chấn chỉnh lại.
* Nghe ngực nặng, tim hơi nhói là do ngồi thẳng quá, hơi thở không thông nên rùn xuống một chút.
* Nghe nhức xương sống gần lưng quần, biết ngồi cong, phải thẳng lên.
* Đau hông là do bị nghiêng.
* Nếu nhức một bên vai, coi chừng hai vai không ngang nhau, một bên bị lệch xuống.
* Nếu nhức cả hai vai là do gồng hai tay, phải nới lỏng ra, toàn thân ở trong tư thế thư giãn.
* Đau mông là vì ngồi ngửa người ra phía sau.
* Nghe trên đầu có gì đè nặng, hoặc nghe vo ve bên lỗ tai, là vì ngồi kềm, gồng mình, đầu hơi cứng nên mới có triệu chứng như vậy, chứ không có gì lạ. Nhẹ nhàng buông xả thư giản, một lúc sẽ hết.
-Khi ngồi thiền, nếu có những tướng lạ như thân nặng nề giống như có vật gì đè nặng, thân nhẹ nhàng muốn bay bổng, ngứa trên thân, mặt như có con gì bò, cảm giác có luồng điện chạy trong xương sống, thấy phía trước có ánh sáng hoặc các hình lạ, nghe có người nói bên tai. Tất cả những tướng ấy đều giả, không nên chấp nhận hay sợ hãi. Phải quán nó hư giả, ngồi yên làm chủ thân tâm. Dù thấy ma hay Phật, hành giả đều thấy cảnh huyễn, không mừng cũng không sợ. Vui mừng hay sợ hãi đều là nhân của điên cuồng. Không chấp trước, không quan tâm để ý , huyễn cảnh sẽ tự mất.
C- XẢ THIỀN
-Khi xả thiền, trước thầm đọc bài nguyện hồi hướng:
"Nguyện đem công đức này
Hướng về khắp tất cả
Đệ tử và chúng sanh
Đều trọn thành Phật đạo".
-Kế dùng mũi hít vào thật sâu, dùng miệng thở ra 3 hơi, từ nhẹ đến mạnh. Hít vô tưởng như máu huyết theo hơi thở lưu thông khắp cơ thể. Thở ra tưởng như phiền não, bệnh hoạn, cấu uế theo hơi thở ra ngoài. Xả thiền, mọi hơi thở, động tác đều từ nhẹ đến mạnh.
- Động hai bả vai lên xuống, mỗi bên 5 lần.
- Động cái đầu, cúi xuống ngước lên 5 lần.
- Xoay đầu sang phải, sang trái mỗi bên 5 lần.
- Cúi xuống ngước lên 1 lần cuối.
- Động hai bàn tay, xòe nắm 5 lần.
- Động thân từ nhẹ đến mạnh 5 lần.
- Lần chót dời hai bàn tay úp lên hai đầu gối, nhấn mạnh xuống.
- Xoa mặt cũng như - Xoa hai lỗ tai - Xoa đầu - Xoa sau gáy - Xoa cổ mỗi nơi 20 lần.
- Dùng bàn tay phải xoa từ vai xuống cánh tay. Bàn tay trái xoa từ nách xuống bên hông, hai bên kết hợp xoa một lượt mỗi bên 10 lần.
- Lòng bàn tay phải đặt lên ngực, lưng bàn tay xoa lên lưng, hai tay kết hợp xoa ngang một lượt.
- Xoa 3 điểm: ngực, bụng, bụng dưới mỗi chỗ 5 lần.
- Dùng hai bàn tay xoa thắt lưng, xoa mông, xoa đùi (tùy theo đau nhiều hay ít mà xoa, không có số lượng).
- Chà hai bàn tay cho nóng.
- Áp vào mắt 5 lần.
- Một tay nắm đầu các ngón chân, một tay đỡ cổ chân từ từ để nhẹ xuống.
- Hai bàn tay cùng xoa mạnh lên xuống từ đùi đến bàn chân.
- Chà nóng lòng bàn chân. Xoa chân này xong rồi đổi sang chân kia, xoa tùy thích không có số lượng.
- Duỗi thẳng hai chân ra.- Thân rướn về phía trước, các ngón tay vừa chạm đầu các ngón chân 5 lần.
- Dời thân khỏi bồ đoàn, ngồi yên khoảng vài phút mới đứng dậy lạy Phật.
*CHÚ THÍCH :
-Khi xả thiền mọi động tác xoa bóp đều phải ấn mạnh vào da thịt, nhưng đừng thô ồn. Thời gian ngồi thiền tùy theo hoàn cảnh hay điều kiện của từng người mà ngồi lâu hay mau. Ngồi càng lâu thì xả thiền xoa bóp càng kỹ, giúp các mạch máu được lưu thông, gân cốt mềm dẻo, tránh bị bệnh thần kinh tọa. Các động tác và hơi thở bắt đầu từ tế đến thô. Thời gian xả thiền từ 10 đến 15 phút.
* Biên tập: N.Thường